Valid XHTML 1.0 Transitional



strona główna
warto zobaczyć w powiecie!
trasy i wycieczki po powiecie
wpisz się na księgę gości!
materiały do pobrania
mapka powiatu
linki do ciekawych stron
publikacje użyte do stworzenia strony
kontakt z autorem
współpraca, partnerzy, reklama
Zamki i Pałace Województwa Łódzkiego
W Środku Polski


Opis Lutomierska

Relikty zamku i dawny klasztor

Niewiele osób wie, że istniejący dziś klasztor poreformancki w Lutomiersku posiada dobrze widoczne pozostałości swojego dawnego, odmiennego oblicza... zabytek pierwotnie był zamkiem. Położony jest w dolinie zalewowej rzeki Ner (niestety nadal brudnej, ale jest na szczęście coraz lepiej), u ujścia do niej sporego strumienia Wrzącej.


Klasztor z pozostałościami zamku w Lutomiersku (skrzydło zamku po prawo). Zdjęcie sprzed remontu. Obecnie dach kryje nowa dachówka ceramiczna.

Klasztor z pozostałościami zamku w Lutomiersku (skrzydło zamku po prawo). Zdjęcie sprzed remontu. Obecnie dach kryje nowa dachówka ceramiczna.


Dokumenty mówią o istnieniu w Lutomiersku dwóch siedzib pańskich. Już w roku 1448 wymieniany jest dwór leżący na terenie miasta – area curie alias schedlisko. Drugi obiekt w roku 1532 określany jest jako curia nova. Zamek więc był drugim chronologicznie obiektem w tym miejscu.


Skarpa, miejsce po pierwszym dworze Jastrzębców.

Skarpa, miejsce po pierwszym dworze Jastrzębców.


Do tej pory posługiwano się jedynie szczątkowymi informacjami dotyczącymi dworu w Lutomiersku. W z końca XVI wieku. E.O. Kassmann w "Die deutschrechtliche Siedlung in Polen", Leipzig 1938, s. 167, wspomina powołując się na "Księgi grodzkie Lutomierska"- 1582-1771, o informacji o znajdującym się tam stożkowatym pagórku, a na nim w XVI wieku siedziby pańskiej. Obiekt ten nazywany był starym dworem, lub locus curialis alias dworzysko. Od roku 1406 dwór był siedzibą rodu Jastrzębców – Lutomietskich. Władysław Jagiełło nadał wtedy tutejsze włości rycerzowi Przedborowi i jego synowi Janowi z Chełmicy, herbu Jastrzębiec, protoplastom senatorskiego rodu Lubomirskich. Co ciekawe miejscowość miała dwóch właścicieli. Druga włość, szlachecka należała do starosty krzepickiego Niechmirowskiego, herbu Róża, który utracił ją za jakieś popełnione przez siebie przestępstwo.


Widok ze skarpy na zespół klasztorno-zamkowy.

Widok ze skarpy na zespół klasztorno-zamkowy.


Wiele wyjaśnień dały badania archeologiczne przeprowadzone w roku 2002. Przebadano tzw. Górę Karnowskiego – wysoką skarpę leżącą w pobliżu dzisiejszego zespołu klasztorno-zamkowego. Odkryto dowody na istnienie tutaj obiektów już we wczesnym średniowieczu (XI-XIII w.), czyli jeszcze przed lokacją miasta, oraz pozostałości zabudowy z wieków XIV-XVIII w. Odkryto fragmenty ceramiki (m.in. z herbem Jastrzębiec), grot bełtu kuszy, monety z XVIII w., fragment ostrogi, oraz krzyżyk z brązu.


Przedmioty wydobyte podczas prac archeologiczne. Kafle piecowe ze starego dworu Jastrzębców.

Przedmioty wydobyte podczas prac archeologiczne. Kafle piecowe ze starego dworu Jastrzębców.


Po badaniach przeprowadzonych przez Tadeusza Poklewskiego wznioskować można powstanie zamku u schyłku XV wieku. Do tej pory powstanie warowni wiązano z Zarębami, Poraj Niechmirowskimi i Poddębskimi. Jednak najnowsze badania pokazują, że powstała za sprawą Jastrzębców. Budowę wiązać należy z braćmi Baltazarze i Piotrze Lutomierskim h. Jastrzębiec. W 1587 roku Beata Lutomierska, wdowa po Baltazarze, dworzaninie Zygmunta Starego, staroście łęczyckim i sieradzkim, podkomorzym sieradzkim, nadała stary dwór Matysowi Krawcowi. Od tego momentu Lutomierscy zamieszkiwali jedynie zamek.


Klasztor w Lutomiersku. Skrzydło wschodnie w miejscu dawnego budynku zachodniego, a z lewej strony zachowany południowy dom mieszkalny warowni.

Klasztor w Lutomiersku. Skrzydło wschodnie w miejscu dawnego budynku zachodniego, a z lewej strony zachowany południowy dom mieszkalny warowni.


Obiekt w Lutomiersku nazywany jest często zamkiem Grudzińskich. W rzeczywistości, na przekór dotychczasowej wiedzy, byli oni właścicielami na krótko. Przejęli włości dopiero w roku 1638, kiedy istniała już ich rezydencja w Poddębicach. W 1650 roku Andrzej Grudziński zdecydował przekazać zamek reformatom. Ostatecznie doszło do tego osiem lat później, już po śmierci Grudzińskiego. Wolę tę wykonała jego żona - Anna z Wejherów. Konsekracja kościoła miała miejsce w roku 1659. Zamek przebudowany został na klasztor. Jego dzisiejszy plan niemal odpowiada dawnemu zarysowi zamku. Najlepiej zachował się południowy budynek warowni. Niegdyś istniały również budynki wschodni i północny Na ich miejscu stoją dziś zabudowania (skrzydła) klasztoru. W latach 1651-1659 do zachodniej części założenia dobudowany został jednonawowy, barokowy kościół.


Południowe skrzydło zamkowe. W głębi dobudowany kościół barokowy.

Południowe skrzydło zamkowe. W głębi dobudowany kościół barokowy.


Podczas I wojny światowej klasztor uległ zniszczeniu. Odbudowano go i w roku 1925 oddano do użytku Salezjanom. Następna wojna też nie oszczędziła budowli i podobnie jak przedtem została zniszczona i odbudowana. Obiekt został zaadoptowany na salezjańską szkołę średnią. W dniu drugiego kwietnia 2009 roku ogień strawił nieużytkowane poddasze klasztoru. Podczas pożaru ucierpiało znajdujące się tam wyposażenie (w tym instrumenty muzyczne).


Południowe skrzydło zamkowe.

Południowe skrzydło zamkowe.


Pozostałości zamku ukryte są w południowym skrzydle klasztoru, będącym dawnym zamkowym domem mieszkalnym. Świadomie nieotynkowana elewacja ujawnia średniowieczną gotycką fakturę muru ceglanego ozdobionego rombami dekoracji zendrówkowej. We wschodniej części elewacji budynku widoczny jest ślad ostrołukowego otworu bramnego z dwiema furtkami zamurowany wyraźnie inna cegłą. Warto też wejść do środka budynku klasztornego, gdzie zorganizowana jest izba muzealna z wystawą archeologiczną. Przeczytać tam można o historii Lutomierska, uwzględniając najnowsze badania. W gablotach wystawione są przedmioty odkryte podczas badań archeologicznych.


Zamurowana gotycka brama zamku.

Zamurowana gotycka brama zamku.


Przy klasztorze znajduje się również stary cmentarz.

Przy klasztorze znajduje się również stary cmentarz.


Więcej o zamku na stronie:

Zamki i Pałace Województwa Łódzkiego


Tekst: Tomek Szwagrzak

Zdjęcia: Tomek Szwagrzak